Béyjing terep mustemlike qilish we qirghinchiliq mesililiri hel qilinmighan ehwalda, rékort xarakterlik sayahatchilik tereqqiyatini teshwiq qilmaqta.
Xitay Béyjing teripidin “Shinjang (Yéngi Zémin)” dep atiliwatqan bésiwélin’ghan Sherqiy Türkistanni téz sür’ette bir sayahat körgezme bazirigha aylandurmaqta. Uyghur we bashqa türkiy xelqlerge qaritilghan zulum toxtawsiz dawamlishiwatqan bolsimu, Xitay sayahatchiler sanining rékort yaratqanliqini we ghayet zor kirim nishanlirini doklat qilmaqta.
BBC ning yéqinqi doklatigha asaslan’ghanda, Xitay dairiliri 2030-yiligha barghanda yilliq sayahat qétim sanini 400 milliondin ashurushni we kem dégende 1 trilliard yüen (texminen 140 milliard dollar) sayahat kirimi yaritishni nishanlighan. Dölet qollighan teshwiqatlar Sherqiy Türkistanni taghlar, chöller we siriqlashturulghan medeniyetning “dexli-teruzgha uchrimighan” chégra rayoni qilip teswirlemekte; shuning bilen bir waqitta, türkümlep tutqun qilish, mejburiy emgek we keng kölemlik nazaret qilishning köpligen höjjetlik ispatlirini sel qarmaqta.
Bésiwélin’ghan zémindiki sayahat örlesh dolquni Béyjing Sherqiy Türkistanni Xitayning téximu sodiliship ketken menzilige tallash süpitide bazargha salghachqa, sayahatchilikning öshini asasiqliki Xitay dölet ichi sayahatchiliri qozghatmaqta, gerche chettellik sayahatchilermu köpeymekte. Dölet taratquliri we sayahat orunliri güzel köller, qar bilen qaplan’ghan choqqilar we layihilen’gen “milliy” tejribilerni teshwiq qilip, rayonni Xitay hökümlanliqi astidiki tinch we güllen’gen jay süpitide körsetmekte.
Bu teswirler muxbirlar, tetqiqatchilar we kishilik hoquq guruppilirining köp yilliq doklatliri bilen roshen sélishturma hasil qilidu. Ular bésiwélin’ghan bu dölette Uyghur ijtimoiy hayatining weyran qilinishi, diniy paaliyetlerning jinayet dep qarilishi we kündilik turmushning bixeterlik qorshawigha élinishini höjjetleshtürgen idi.
Qirghinchiliq arisidiki méhmonxanilar we paydilar Sayahatchilikni ilgiri sürüşke chong xelq’araliq méhmonxana zenjirlirini öz ichige alghan sélinmilarning éshishi hemrah boldi. Tekshürüsh xarakterlik doklatlar we kishilik hoquq tetqiqatliri shuni körsitip berdiki, nöwette Sherqiy Türkistanda xelq’araliq qit’eler ara méhmonxanilar guruppisi (InterContinental), Marriott we Hilton qatarliq markilar astida kem dégende 100 méhmonxana tijaret qilmaqta, yene nechche on méhmonxana pilanlanmaqta yaki qurulmaqta.
Bu mülüklerning beziliri sabiq yaki nöwettiki tutup turush lagérliri, türmiler yaki mejburiy emgek pirogrammiliri bilen munasiwetlik orunlargha yéqin yaki shu orunlarning üstige jaylashqan. Kishilik hoquq mutexessisliri bundaq sélinmilarning chettel shirketlirini keng kölemlik zulum asasida qurulghan iqtisadqa baghlap qoyidighanliqini agahlandurmaqta.
Amérika hökümeti we on nechche gherb parlaménti Xitayning Uyghur we bashqa türkiy xelqlerge qarshi qirghinchiliq we insaniyetke qarshi jinayet sadir qiliwatqanliqini békitken bolsimu, bu tereqqiyatlar yenila dawamlashmaqta. Kishilik hoquq paaliyetchiliri xelq’araliq méhmonxana zenjirliri we zakaz supilirining mal-mülükttin mehrum qilish, medeniyetni yoqitish we mejburiy assimmilyatsiye qilish üstige qurulghan bir sistémidin payda élish we uni normallasturush xewpige duch kélidighanliqini agahlandurdi.
Layihilen’gen “milliy” tejribini sétish Sherqiy Türkistandiki sayahat liniyeliride hemishe oydurma “Uyghur yéziliri”, sinariyeleshtürül’gen “Yipek yoli” nomurliri we yerlik ahalliler bilen qattiq kontrol qilin’ghan alaqiler orun alidu. Sayahatchiler adette qoyuq raqemlik we fizikiylik nazaret astida békiti’gen liniyeler, méhmonxanilar we sayahat nuqtiliri bilenla cheklinidu.
Keng kölemlik höjjetler yüzlerche Uyghur yézilirining ismining özgeritilgenlikini, meschitlerning taqalghanliqini yaki chéqiwétilgenlikini, hemde Qeshqerge oxshash tarixiy sheher merkizilirining qayta özgeritip qurulghanliqini körsitip berdi. Nurghun ehwallarda, qayta qurush bu rayonlardiki janliq Uyghur medeniyet hayatini süpürüp tashlap, uning ornigha istémal üchün layihilen’gen sün’iy qiyapetlerni dessetti.
Sayahatchilerge nisbeten, buning netijisi köpinche hallarda Uyghur sürgünliri teswirle’gen réalliqqa zadila oxshimaydighan “Instagramgha teyarlan’ghan” bir xil köp xilliktur; bu sürgünlerning köpinchisi öz wetinige béshini élip qaytalmaydu.
Sayahatchilik — Mustemlike qilishning qorali Tetqiqatchilar we paaliyetchiler sayahat örlesh dolqunining peqet bir iqtisadiy türla emes, belki téximu keng mustemlike qilish istratégiyesining bir qismi ikenlikini otturigha qoydi. Béyjing estayidil layihilen’gen medeniyet we menzirilerni teshwiq qilish, shuning bilen bir waqitta naraziliq we eslimilerni bésiqturush arqili, Sherqiy Türkistanni Xitayning ayrilmas, inaq bir qismi qilip qayta körsitishke urunmaqta.
Ular agahlandurup mundaq dédi: Parqiraq sayahat tejribilirini yaritidighan oxshash bir siyasétler, mejburiy assimmilyatsiye, nopüs qurulmisini özgeritish we Sherqiy Türkistanning milliy we medeniyet xarakterini yoqitishqa qaritilghan téximu keng bir sistémidin ayrilalmaydu.
