Бейжиң тәрәп мустәмликә қилиш вә қирғинчилиқ мәсилилири һәл қилинмиған әһвалда, рекорд характерикли саяһәтчилик тәрәққиятини тәшвиқ қилмақта.
Хитай Бейжиң тәрипидин «Шинҗаң (Йеңи Земин)» дәп атиливатқан бесивелинған Шәрқий Түркстанни тез сүръәттә бир саяһәт көргәмә базириға айландурмақта. Уйғур вә башқа түркий хәлқләргә қаритилған зулум тохтавсиз давамлишиватқан болсиму, Хитай саяһәтчиләр саниниң рекорд яратқанлиқини вә ғайәт зор кирим нишанлирини доклат қилмақта.
Би Би Си (BBC) ниң йеқинқи доклатиға асасланғанда, Хитай даирилири 2030-йилиға барғанда йиллиқ саяһәт қетим санини 400 миллиондин ашурушни вә кәм дегәндә 1 триллион йүән (тәхминән 140 миллиард доллар) саяһәт кирими яритишни нишанлиған. Дөләт қоллиған тәшвиқатлар Шәрқий Түркстанни тағлар, чөлләр вә сириқлаштурулған мәдәнийәтниң «дәхли-тәрүзға учримиған» чегра райони қилип тәсвирләмәктә; шуниң билән бир вақитта, түркүмләп тутқун қилиш, мәҗбурий әмгәк вә кәң көләмлик назарәт қилишниң көплигән һөҗҗәтлик испатлирини сәл қармақта.
Бесивелинған земиндики саяһәт өрләш долқуни Бейжиң Шәрқий Түркстанни Хитайниң техиму содилишип кәткән мәнзилигә таллаш сүпитидә базарға салғачқа, саяһәтчиликниң өшүни асаслиқи Хитай дөләт ичи саяһәтчилири қозғатмақта, гәрчә чәтъәллиك саяһәтчиләрму көпәймәктә. Дөләт таратқулири вә саяһәт орунлири гүзәل көлләр, қар билән қапланған чоққилар вә лайиһиләнгән «миллий» тәҗрибиләрни тәшвиқ қилип, районни Хитай һөкүмранлиқи астидики тинچ вә гүлләнгән җай сүпитидә көрсәтмәктә.
Бу тәсвирләр мухбирлар, тәдқиқатчилар вә кишилик һоқуқ гуруппилириниң көп йиллиқ доклатлири билән рошән селиштурма һасил қилиду. Улар бесивелинған бу дөләттә Уйғур иҗтимоий һаятиниң вәйран қилиниши, диний паалийәтләрниң җинайәт дәп қарилиши вә күндилик турмушниң бихәтәрлик қоршавиға елинишини һөҗҗәтләштүргән иди.
Қирғинчилиқ арисидики меһманханилар вә пайдилар Саяһәтчиликни илгири сүрүшкә чоң хәлқаралиқ меһманхана зәнҗирлирини өз ичигә алған селимниларниң ешиши һәмраһ болди. Тәкшүрүш характерикли доклатлар вә кишилик һоқуқ тәдқиқатлири шуни көрситип бәрдики, нөвәттә Шәрқий Түркстанда хәлқаралиқ қитъәләр ара меһманханилар гурупписи (InterContinental), Марриот (Marriott) вә Пилтон (Hilton) қатарлиق маркилар астида кәм дегәндә 100 меһманхана тиҗарәт қилмақта, йәнә нәччә он меһманхана пиланланмақта яки қурулмақта.
Бу мүлүкләрниң бәзилири сабиқ яки нөвәттики тутуп туруш лагерлири, түрмиләр яки мәҗбурий әмгәк пирограммилири билән мунасивәтлик орунларға йеқин яки шу орунларниң үстигә җайлашқан. Кишилик һоқуқ мутәхәссислири бундақ селимниларниң чәтъәл ширкәтлирини кәң көләмлик зулум асасида қуრულған иқтисадқа бағлап қойидиғанлиқини агаһландурмақта.
Америка һөкүмити вә он нәччә ғәрб парламенти Хитайниң Уйғур вә башқа түркий хәлқләргә қарши қирғинчилиқ вә инсанийәткә қарши җинайәт садир қиливатқанлиқини бекиткән болсиму, бу тәрәққиятлар йәнила давамлашмақта. Кишилик һоқуқ паалийәтчилири хәлқаралиқ меһманхана зәнҗирлири вә заказ супилириниң мал-мүлүктин мәһрум қилиш, мәдәнийәтни йоқитиш вә мәҗбурий ассимиляция қилиш үстигә қуრულған бир систимидин пайда елиш вә уни нормаллаштуруш хәвпигә дуч келидиғанлиқини агаһландурди.
Лайиһиләнгән «миллий» тәҗрибини сетиш Шәрқий Түркстандики саяһәт линийилиридә һәмишә ойдурма «Уйғур йезилири», синарийәләштүрۈлгән «Йипәк йоли» номурлири вә йәрлик аһалиләр билән қаттиқ контрол қилинған алақиләр орун алиду. Саяһәтчиләр адәтттә қоюқ рәқәмлик вә физикилиқ назарәт астида бекитилгән линийиләр, меһманханилар вә саяһәт нуқтилири биләнла чәклиниду.
Кәң көләмлик һөҗҗәтләр йүзләрчә Уйғур йезилириниң исминиң өзгәртилгәнлигини, мәсчитләрниң тақалғанлиқини яки чеқиветилгәнлигини, һәмдә Қәшқәргә охшаш тарихий шәһәр мәркизиниң қайта өзгәртип қурулғанлиқини көрситип бәрди. Нурғۇн әһвалларда, қайта қуруш бу районлардики җанлиق Уйғур мәдәнийәт һаятини сүпүрүп ташлап, униң орниға истемал үчүн лайиһиләнгән сүнъий қияпәтләрни дәссәтти.
Саяһәтчиләр өчен, буниң нәтиҗиси көпүнчә һалларда Уйғур сүргүнлири тәсвирләгән реаллиққа задила охшимайдиған «Инстаграмға тәйярланған» бир хил көп хиллиқтур; бу сүргүнләрниң көпүнچиси өз вәтинигә бешини елип қайталмайду.
Саяһәтчилик — Мустәмликә қилишниң қорали Тәдқиқатчилар вә паалийәтчиләр саяһәт өрләш долқуниниң пәқәт бир иқтисадий түрла әмәс, бәлки техиму кәң мустәмликә қилиш истратегийәсиниң бир қисми икәнлигини оттуриға қойди. Бейжиң әстайидил лайиһиләнгән мәдәнийәт вә мәнзириләрни тәшвиق қилиш, шуниң билән бир вақитта наразилиқ вә әслимиләрни бесиқтуруш арқили, Шәрқий Түркстанни Хитайниң айрилмас, инақ бир қисми қилип қайта көрситишкә урунмақта.
Улар агаһландуруп мундақ деди: Парқирақ саяһәт тәҗрибилирини яритидиған охшаш бир сиясәтләр, мәҗбурий ассимиляция, нопус қурулмисини өзгәртиш вә Шәрқий Түркстанниң миллий вә мәдәнийәт характерини йоқитишқа қаритилған техиму кәң бир систимидин айрилалмайду.
