Birleshken milletler teshkilati kishilik hoquq mutexessisliri béyjing teripidin «shinjang (yéngi chégra)» dep atiliwatqan pütün Sherqiy Türkistan miqyasida uyghur, qazaq, qirghiz we bashqa esli zémin igilirini nishan qilghan, dölet teripidin mejburiy téngilghan emgekning «mejburiy yötkesh» we «qul qilish» süpitide insaniyetke qarshi jinayet shekillendürüshi mumkinliki heqqide agahlandurdi.
Birleshken milletler teshkilati kishilik hoquq kéngishi teripidin teyinlen’gen musteqil mutexessisler 22-yanwar élan qilghan bayanatida, dölet pilani, nazaretchilik we jazalash tehditi arqiliq yolgha qoyulghan mejburiy emgek pa’aliyetliride «izchil dawamlishiwatqan bir endize»ni bayqighanliqini bildürdi. Mutexessisler bu xil qilmishlarning Sherqiy Türkistan we uning sirtidiki nurghunlighan xittay ölkilirigiche kéngeygenlikini we hökümet siyasitige singip ketkenlikini éytti.
«Köpünche mejburlash amilliri nahayiti éghir bolup, insaniyetke qarshi jinayet süpitide mejburiy yötkesh we/yaki qul qilish derijisige yétishi mumkin.» — birleshken milletler teshkilati alahide tertip mutexessislirining bayanati, 2026-yili 22-yanwar
Dölet teripidin orunlashturulghan emgek küchi yötkesh we nazaret qilish
Mutexessislerning éytishiche, mejburiy emgek dölet teripidin békitilgen «emgek küchi yötkesh arqiliq namratliqtin qutquzush» pilani arqiliq ishqa ashurulmaqta; bu pilan uyghurlarni we bashqa esli zémin igiliri ezalirini sherqiy türkistan ichide we xitayning bashqa jaylirida teqsim qilinghan xizmetlerge mejburiy apiridighan bolup, melumatlargha qarighanda, ishchilar sistémiliq közitish, nazaret qilish we ékspilatatsiye qilishqa duch kelsimu jazalinish we tutqun qilinishtin qorqqanliqtin, xizmetni ret qilish yaki özgertishke pétinalmaydiken.
Mutexessisler neqil keltürgen xitay resmiy pilan höjjetliride körsitilishiche, Sherqiy Türkistandiki bir besh yilliq pilanda 2021-yilidin 2025-yilighiche 13.75 milyon adem qétim emgek küchi yötkesh mölcherlen’gen; mutexessisler emeliy sanliq melumatlarning bu mölcherdinmu éship yéngi yuqiri chekke yetkenliki heqqide agahlandurdi.
Mutexessisler mushuninggha oxshash mejburlash layihelirining herbiy meshiq we keng kölemlik köchürüshni öz ichige alghan pilanlar arqiliq tibetlergimu téngilghanliqini éytti. Birleshken milletler teshkilatining mölcheriche, peqet 2024-yilining özide yüz minglighan kishi emgek küchi yötkeshke uchrighan, buninggha yene xelqlerni eneniwi déhqanchiliq we charwichiliq turmushidin mejburiy ayriydighan uzun muddetlik siyasetlermu hemrah bolmaqta.
Bayanatta, emgek küchi we orun yötkeshning jemiyet qurulmisini mejburiy özgertidighanliqi, til we diniy adetlerni yoqitidighanliqi hemde iqtisadiy tereqqiyat namida eslige keltürgili bolmaydighan medeniyet ziyanlirini keltürüp chiqiridighanliqi agahlanduruldi.
Jawabkarliqqa tartish we teminlesh zenjirini tekshürüsh chaqiriqliri
Sherqiy Türkistan sürgündi hökümiti wekilliri «birleshken milletler teshkilatining bu agahlandurushi xelqaraning süküt qilishining aqiwitini ashkarilap béridu» dédi.
«Bu bir emgek siyasiti yaki iqtisad programmisi emes. Bu dölet pilani arqiliq élip bériliwatqan we wehime sélish arqiliq ijra qiliniwatqan bir xelqni sistémiliq qul qilish qilmishidur.» — Salih Xudayar, Sherqiy Türkistan sürgündi hökümitining tashqi ishlar ministiri
📰UN Experts Warn of Systematic Enslavement as China’s Genocide in East Turkistan Enters Its 12th Year
— East Turkistan Government in Exile (ETGE) (@ETExileGov) January 22, 2026
PRESS RELEASE – For Immediate Release
WASHINGTON — On January 22, 2026, @UN independent experts issued a grave warning that the Chinese government is operating a state-imposed… pic.twitter.com/x48lauKvvr
«Bu bir emgek siyasiti yaki iqtisad programmisi emes. Bu dölet pilani arqiliq élip bériliwatqan we wehime sélish arqiliq ijra qiliniwatqan bir xelqni sistémiliq qul qilish qilmishidur.» — Salih Xudayar, Sherqiy Türkistan sürgündi hökümitining tashqi ishlar ministiri
«Xelqimiz xitayning mustemlikichilik hökümranliqi astida turuwatqanla bolsa, irqiy qirghinchiliqni yaki qul qilishni axirlashturushning héchqandaq yoli yoq.» — Doktor Memtimin Ala, Sherqiy Türkistan sürgündi hökümitining pirézidénti
Mutexessisler bu endishilerni ilgiri xitay da’irilirige yetküzgenlikini éytti. Sherqiy Türkistangha musteqil kirish yenila qattiq cheklimige uchrimaqta, bu mejburiy emgek sistémisining delil-ispatliri topliniwatqan bir peytte, jawabkarliqni sürüshtürüshni qiyinlashturmaqta.
