Sherqiy Türkistan sürgündi hökümitining bash ministiri yéngi yilliq nutqida birleshken milletler teshkilati we döletlerni irqiy qirghinchiliq we tajawuzchiliqqa qarshi turushqa ündidi

Sherqiy Türkistan sürgündi hökümitining bash ministiri charshenbe küni yéngi yilliq nutuq élan qilip, 2026-yilining béshida béyjing teripidin «shinjang (yéngi chégra)» dep atiliwatqan Sherqiy Türkistanda dawamlishiwatqan irqiy qirghinchiliq, insaniyetke qarshi jinayet we mustemlikichilik tajawuzchiliqigha qarita xelqaraning heriketke ötüshi heqqidiki chaqiriqini yene bir qétim tekitlidi; shundaqla birleshken milletler teshkilati we dunyadiki hökümetlerni mesilini étirap qilishtin halqip, konkrét jawabkarliqqa tartish basquchigha ötüshke ündidi.

Sürgündi hökümet teripidin élan qilinghan bayanatta, bash ministir Abdulehed Nur yéngi yilning kirishi bilen xitay döliti Sherqiy Türkistanni kontrolluqigha alghinigha 76 yil, shundaqla 2014-yili mayda bashlanghan irqiy qirghinchiliqqa uchrawatqanliqigha 12 yil bolghanliqini éytti. U bu yil örülüshlerni xelqara sistémining ishenchlikliki üchün bir sinaq dep qaray dighanliqini, keng kölemlik höjjetler we étirap qilishlarning Sherqiy Türkistanning esli zémin igilirini qoghdashta meghlup bolghanliqini otturigha qoydi.

«Sherqiy Türkistan xelqi ayrim shexs xarektérlik yaki tasadipiy kishilik hoquq depsendichilikige duch kéliwatqini yoq. Biz bir milletni yoqitish üchün layihelen’gen mustemlikichilik pilanining sistémiliq ijra qilinishigha duch kéliwatimiz.»
— Abdulehed Nur, Sherqiy Türkistan sürgündi hökümitining bash ministiri

⚖️New Year’s Message of the Prime Minister of the East Turkistan Government in Exile

As the world enters the year 2026, I address the people of East Turkistan and the international community on behalf of the East Turkistan Government in Exile. This message is issued as our… pic.twitter.com/36QqdIA4h0

— East Turkistan Government in Exile (ETGE) (@ETExileGov) January 1, 2026

Birleshken milletler teshkilati we jawabkarliqni sürüshtürüsh méxanizmlirigha xitab

Nutuqning asasliq nuqtisi birleshken milletler teshkilatigha biwasite xitab qilish boldi; Abdulehed Nur ependi birleshken milletler teshkilatining qolida on yildin artuq waqittin buyan irqiy qirghinchiliq we insaniyetke qarshi jinayetlerge a’it «ishenchlik we tümenligen delil-ispatlar»ning barliqini éytti. U étirap qilish bilen ijra qilish otturisidiki boshluqning depsendichiliklerning dawamlishishigha yol qoyghanliqini we xelqara qanunning inawitige éghir ziyan yetküzgenlikini otturigha qoydi.

«Birleshken milletler teshkilati on yildin köprek waqittin buyan, Sherqiy Türkistandiki irqiy qirghinchiliq we insaniyetke qarshi jinayetlerge a’it ishenchlik we tümenligen delil-ispatlargha ige bolup keldi. Shundaqtimu, étirap qilish qoghdash bilen maslashmidi, höjjetler jazalashqa élip barmidi.»
— Abdulehed Nur, Sherqiy Türkistan sürgündi hökümitining bash ministiri

Bash ministir Abdulehed Nur birleshken milletler teshkilati omumiy kéngishi we kishilik hoquq kéngishi qatarliq apparatlarni Sherqiy Türkistanning milliy mesilisini we uning xelqining mustemlikichilikni tügitish hemde öz teqdirini özi belgilesh hoquqini resmiy qarap chiqishqa chaqirdi. U yene döletlerni xelqaraliq edliye méxanizmliri arqiliq jawabkarliqni sürüshtürüsh tirishchanliqlirini, jumlidin xelqara sot mehkimilirige yollanghan Sherqiy Türkistangha munasiwetlik délolarni qollashqa ündidi.

Bayanatta tekitlinishiche, bu weziyetni tajawuzchiliq we mustemlikichilik hökümranliqi mesilisi süpitide emes, belki peqet kishilik hoquq mesilisi süpitide bir terep qilish, Abdulehed Nur ependi teswirligen keng kölemlik tutqun qilish, mejburiy assimilyatsiye qilish, nopus qurulmisini özgertish we omumiyüzlük nazaret qilishni toxtitishta meghlup bolghan.

Musulman, türk we gherb hökümetlirige xitab

Yéngi yilliq bayanatta yene musulmanlar köp sanliqni teshkil qilidighan döletler, türk döletliri we gherb démokratik döletliri qatarliq alahide xelqaraliq guruppilarghimu xitab qilindi. Bash ministir Nur musulman hökümetlirini we islam hemkarliq teshkilatigha oxshash apparatlarni yéqin tarixtiki musulman xelqige qaratqan eng éghir zerbe bérish heriketlirining birige ochuq-ashkare yüzlinishke ündidi; u süküt qilish yaki siyasiy muresse qilishning exlaqiy meghlubiyet ikenlikini agahlandurdi.

Türk döletlirige qarita, Nur ependi ortaq til, tarix we menshening konkrét mesuliyetlerni élip kélidighanliqini éytip, türk döletliri teshkilatini Sherqiy Türkistandiki weziyetni simwolluqla emes, belki mahiyetlik bir terep qilishqa chaqirdi. U yene gherb hökümetlerni tajawuzchiliqtin ibaret tüp sewebni hel qilmay turup, peqet bayanat we qararlarghila tayiniwalghanliqi üchün tenqid qildi.

«Mustemlikichilikni tügitip, Sherqiy Türkistanning musteqilliqini eslige keltürmey turup, xelqimizning erkinlikini, kishilik hoquqini yaki mewjutluqini qoghdashning imkaniyiti yoq.»
— Abdulehed Nur, Sherqiy Türkistan sürgündi hökümitining bash ministiri

Bayanat Sherqiy Türkistanda sinaq qilinip tereqqiy qildurulghan keng kölemlik nazaretchilik we basturush usullirining barghanséri sirtqa éksport qiliniwatqanliqi, buning xelqara ölchemlerge téximu chong xewp élip kélidighanliqi heqqidiki agahlandurush bilen axirlashti. Abdulehed Nur ependi tarixning endishe bayanlirigha emes, belki jinayetler bilinip turuwatqan we dawamlishiwatqan bir peytte hökümetlerning heriket qilghan-qilmighanliqigha qarap baha béridighanliqini bildürdi.

Yéngi yilliq nutuqning toluq tékisti Sherqiy Türkistan sürgündi hökümitining resmiy supilirida élan qilindi.