سۈرگۈندىكى ھۆكۈمەت «شىنجاڭ» دېگەن سۆزنىڭ تارىخىي مۇستەملىكىچى نام بېرىش ۋە تېررىتورىيەلىك كونتروللۇق بايانلىرىنى ئەكىس ئەتتۈرىدىغانلىقىنى بىلدۈردى.
ۋاشىنگتون — بېيجىڭ تەرىپىدىن «شىنجاڭ (يېڭى زېمىن)» دەپ ئاتىلىۋاتقان شەرقىي تۈركىستان، بىر نام تالىشىش مەسىلىسىنىڭ مەركىزىگە ئايلاندى. شەرقىي تۈركىستان سۈرگۈندىكى ھۆكۈمىتى (ETGE) «شىنجاڭ» دېگەن سۆزنى تېررىتورىيەلىك بەلگە سۈپىتىدە ئىشلىتىشنى رەسمىي رەت قىلدى. مەزكۇر گۇرۇپپا بۇ نامنىڭ چىڭ سۇلالىسى دەۋرىدىكى كېڭەيمىچىلىكتىن كېيىن تېررىتورىيەگە مەجبۇرىي تېڭىلغان تارىخىي سىياسەتلەرنى ئەكىس ئەتتۈرىدىغانلىقىنى ئېيتتى.
شەرقىي تۈركىستان سۈرگۈندىكى ھۆكۈمىتى 8-ئاپرېل بايانات ئېلان قىلدى. باياناتتا خەنزۇچە «يېڭى زېمىن» دەپ تەرجىمە قىلىنىدىغان «شىنجاڭ» دېگەن سۆزنى جەزمەن ئۆزىنىڭ تارىخىي ئارقا كۆرۈنۈشى ئىچىدە چۈشىنىش كېرەكلىكى ئوتتۇرىغا قويۇلدى. ئۇنىڭدىن باشقا، مەزكۇر گۇرۇپپا بۇ نامنىڭ چىڭ سۇلالىسى 1884-يىلى تېررىتورىيەنى ئۆز تەسەررۇپىغا ئالغاندىن كېيىن يولغا قويغان مەمۇرىي نام بېرىش ئەمەلىيىتى بىلەن بىۋاسىتە مۇناسىۋەتلىك ئىكەنلىكىنى تەكىتلىدى.
شەرقىي تۈركىستان سۈرگۈندىكى ھۆكۈمىتى ئاتالغۇشۇناسلىقنى تارىخىي ئىدارە قىلىش ۋە كونتروللۇققا باغلىدى
شەرقىي تۈركىستان سۈرگۈندىكى ھۆكۈمىتى «شىنجاڭ» نامىنىڭ ئىدارە قىلىش ۋە تېررىتورىيەلىك كونتروللۇققا باغلانغان سىياسىي ۋە تارىخىي مەنىلەرنى ئۆز ئىچىگە ئالىدىغانلىقىنى بىلدۈردى. بۇنىڭدىن باشقا، باياناتتا ئۇيغۇر، قازاق، قىرغىز، ئۆزبېك ۋە تاتار نوپۇسىنى ئۆز ئىچىگە ئالغان يەرلىك جەمئىيەتلەرنىڭ مەدەنىيەت ۋە تارىخىي ئارقا كۆرۈنۈشلەردە «شەرقىي تۈركىستان» ئاتالغۇسىنى ئىشلىتىدىغانلىقى ئەسكەرتىلدى.
تەشكىلات 8-ئاپرېلدىكى باياناتىدا: «بىز <يېڭى زېمىن> مەنىسىدىكى <شىنجاڭ> ئاتالغۇسىنىڭ ئىشلىتىلىشىنى رەت قىلىمىز»، دېدى.
مەزكۇر گۇرۇپپا يەنە تېررىتورىيەلىك پەرقكە ئالاقىدار دەۋاسىنىڭ بىر قىسمى سۈپىتىدە تارىخىي چېگرالارنى تىلغا ئالدى. بۇلار خىتاي سېپىلىنى تارىخىي مەمۇرىي چەك دەپ قاراشنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. ئەمما، بۇ خىل قاراشلار ئوخشىمىغان ئاكادېمىك ۋە سىياسىي كۆز قاراشلارنىڭ تالىشىشىغا دۇچ كەلمەكتە.
باياناتتا 1949-يىلدىكى سىياسىي ئۆتۈش ۋە ئۇنىڭدىن كېيىنكى سىياسەتلەر تىلغا ئېلىندى
شەرقىي تۈركىستان سۈرگۈندىكى ھۆكۈمىتى ئۆز مەيدانىنى 1949-يىلى ئەتراپىدىكى ۋەقەلەرگە باغلىدى. شۇ يىلى جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتى قۇرۇلغاندىن كېيىن، شەرقىي تۈركىستاننىڭ سىياسىي كونتروللۇقى ئۆزگەردى. مەزكۇر گۇرۇپپا سابىق شەرقىي تۈركىستان جۇمھۇرىيىتى ئىچىدىكى رەھبەرلىك قاتلىمىنىڭ ئۆزگىرىشىگە ئالاقىدار تارىخىي بايانلارنى تىلغا ئالدى. بۇلار سوۋېت ئىتتىپاقىغا سەپەر قىلىۋاتقان يۇقىرى دەرىجىلىك ئەمەلدارلار ئولتۇرغان ئايروپىلاننىڭ چۈشۈپ كەتكەنلىكى ھەققىدىكى مەلۇماتلارنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. سوۋېت ئارخىپ خاتىرىلىرىدە ئايروپىلاننىڭ ئىركۇتسك ئەتراپىدا چۈشۈپ كەتكەنلىكى پۈتۈلگەن بولسىمۇ، ئەمما بۇنىڭغا ئالاقىدار كونكرېت دەۋالارنى مۇستەقىل دەلىللەش تارىخىي مەنبەلەرگە ئاساسەن پەرقلىق بولماقتا.
شەرقىي تۈركىستان سۈرگۈندىكى ھۆكۈمىتى يەنە شۇ مەزگىلدىكى جوسېف ستالىن بىلەن ماۋ زېدۇڭ ئوتتۇرىسىدىكى ئالاقىگە ئائىت مەخپىيەتلىكى ئېچىۋېتىلگەن ماتېرىياللارنى نەقىل كەلتۈردى. ئۇنىڭدىن باشقا، باياناتتا شەرقىي تۈركىستاندىكى نوپۇس باشقۇرۇش، مەدەنىيەت مىراسلىرى ئورۇنلىرى ۋە ئىقتىسادىي مەمۇرىيەتكە ئالاقىدار سىياسەتلەر تىلغا ئېلىندى. بۇلار تۇغۇت چەكلەش تەدبىرلىرى، مەدەنىيەت ئورۇنلىرىنىڭ ۋەيران قىلىنىشى ۋە «شىنجاڭ ئىشلەپچىقىرىش-قۇرۇلۇش بىڭتۈەنى» گە ئوخشاش بايلىق باشقۇرۇش قۇرۇلمىلىرىغا ئالاقىدار دەۋالارنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ.
خىتاينىڭ مەيدانى ۋە دەلىللەشتىكى قىيىنچىلىقلار
خىتاي دائىرىلىرى شەرقىي تۈركىستاندىكى سىياسەتلەرنىڭ ئىقتىسادىي تەرەققىيات، ئىجتىمائىي مۇقىملىق ۋە قانۇنىي ئىدارە قىلىشنى ئىلگىرى سۈرىدىغانلىقىنى ئىزچىل تەكىتلەپ كەلمەكتە. ئەمەلدارلار مەمۇرىي ئاتالغۇشۇناسلىق ياكى ئىدارە قىلىش ئەمەلىيىتىنىڭ مەجبۇرلاش مەقسىتىنى ئەكىس ئەتتۈرىدىغانلىقىغا ئائىت ئەيىبلەشلەرنى رەت قىلدى. بېيجىڭ شەرقىي تۈركىستان سۈرگۈندىكى ھۆكۈمىتىنىڭ 8-ئاپرېلدىكى تېررىتورىيەلىك نام بېرىش ھەققىدىكى باياناتىغا قارىتا كونكرېت ئىنكاس قايتۇرمىدى.
باياناتتىكى تارىخىي ۋە زامانىۋى دەۋالارنى مۇستەقىل دەلىللەش يەنىلا چەكلىك بولماقتا. ئارخىپ ماتېرىياللىرىنى زىيارەت قىلىشنىڭ چەكلىنىشى ۋە شەرقىي تۈركىستان ئىچىدىكى نەق مەيدان تەتقىقاتىنىڭ قىيىنلىقى، كونكرېت دەۋالارغا سىرتتىن باھا بېرىشنى قىيىنلاشتۇرماقتا.
«The East Turkistan Post» مۇستەقىل خەۋەر ئاگېنتلىقىدۇر. بارلىق دەۋالار ئۆز مەنبەلىرىگە تەۋە. شەرقىي تۈركىستان ئىچىدىكى زىيارەت چەكلىمىلىرى نەق مەيداندىكى مۇستەقىل دەلىللەش خىزمىتىنى چەكلەپ قويماقتا.
