سۈرگۈندىكى ھۆكۈمەت خىتاينىڭ يېڭى قانۇنىنىڭ يەرلىك خەلقلەرنى نىشان قىلغان ئاسسىمىلياتسىيە سىياسەتلىرىنىڭ قانۇنىي ئاساسىنى كېڭەيتىدىغانلىقىدىن ئاگاھلاندۇردى.
ۋاشىنگتون — بېيجىڭ تەرىپىدىن «شىنجاڭ (يېڭى زېمىن)» دەپ ئاتىلىۋاتقان شەرقىي تۈركىستان يەنە بىر قېتىم كۈچلۈك كۆزىتىش ئوبيېكتىغا ايلاندى. شەرقىي تۈركىستان سۈرگۈندىكى ھۆكۈمىتى (ETGE) خىتاينىڭ يېڭىدىن ماقۇللىغان «مىللەتلەر ئىتتىپاقلىقى ۋە تەرەققىياتىنى ئىلگىرى سۈرۈش قانۇنى»نى ئەيىبلىدى. مەزكۇر گۇرۇپپا بۇ قانۇننىڭ يەرلىك كىملىك، تىل ۋە ئىجتىمائىي تۇرمۇشنى نىشان قىلغان سىياسەتلەرنى تېخىمۇ كېڭەيتىدىغانلىقىدىن ئاگاھلاندۇردى.
شەرقىي تۈركىستان سۈرگۈندىكى ھۆكۈمىتى 12-مارت كۈنى بايانات ئېلان قىلدى. ۋاشىنگتونغا جايلاشقان سۈرگۈندىكى ھۆكۈمەت مەزكۇر قانۇننىڭ پۈتكۈل شەرقىي تۈركىستاندا ئاللىبۇرۇن قوللىنىلىۋاتقان ئىدارە قىلىش ئۇسۇللىرىنى مۇستەھكەملەيدىغانلىقىنى بىلدۈردى. بۇنىڭدىن باشقا، باياناتتا بېيجىڭنىڭ تىلنى بىرلىككە كەلتۈرۈش، سىياسىي مېڭە يۇيۇش ۋە مەدەنىيەت چەكلىمىلىرىنى ئاقلاش ئۈچۈن مىللەتلەر ئىتتىپاقلىقى باھانىسىدىن پايدىلىنىدىغانلىقى قەيت قىلىندى.
شەرقىي تۈركىستان سۈرگۈندىكى ھۆكۈمىتىنىڭ قارىشىچە، بۇ قانۇن نېمىلەرنى مەقسەت قىلىدۇ؟
شەرقىي تۈركىستان سۈرگۈندىكى ھۆكۈمىتىنىڭ بىلدۈرۈشىچە، بۇ قانۇن تېخىمۇ كەڭ بىر قانۇنىي رامكا يارىتىدۇ. نەتىجىدە، ئىدېئولوگىيەلىك ماسلىشىشقا باغلانغان ئىجرا قىلىش كۈچى كۆرۈنەرلىك دەرىجىدە كېڭىيىشى مۇمكىن. مەزكۇر گۇرۇپپا يەنە مىللەتلەر ئىتتىپاقلىقىغا زىيان يەتكۈزۈش ھەققىدىكى ماددىلارنىڭ كەڭ كۆلەمدە قوللىنىلىشى مۇمكىنلىكىدىن ئاگاھلاندۇردى. بۇنىڭ ئاقىۋىتىدە، شەخسلەر مەدەنىيەت، تىل ياكى دىنىي ئادەتلىرى سەۋەبىدىن جازاغا تارتىلىشى مۇمكىن.
شەرقىي تۈركىستان سۈرگۈندىكى ھۆكۈمىتى 12-مارتتىكى باياناتىدا: «بۇ قانۇن يەرلىك خەلقلەرنىڭ كىملىكى ۋە ئىجتىمائىي قۇرۇلمىسىنى نىشان قىلغان سىياسەتلەرنى تۈزۈملەشتۈرىدۇ»، دېدى.
بۇنىڭدىن باشقا، باياناتتا بۇ قانۇن بىلەن دۆلەتنىڭ ھازىرقى سىياسەتلىرى ئوتتۇرىسىدا باغلىنىش قۇرۇلدى. خەلقئارالىق تەتقىقاتچىلار ئىلگىرى بۇ سىياسەتلەرنى پاش قىلغان بولۇپ، ئۇلار ئەمگەك كۈچى يۆتكەش سىستېمىسى، نوپۇس قۇرۇلمىسىنى قايتا تەشكىللەش پىلانلىرى ۋە دۆلەت تەرىپىدىن باشقۇرۇلىدىغان ئىجتىمائىي پائالىيەتلەرنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. كىشىلىك ھوقۇق تەشكىلاتلىرى بۇلارنى نازارەتچىلىكنى مەركەز قىلغان ئىدارە قىلىش ئەندىزىسىنىڭ بىر قىسمى دەپ تەسۋىرلىگەن.
چەتئەلدىكى دىياسپورا جەمئىيەتلىرى دۇچ كېلىدىغان خەتەرلەر
شەرقىي تۈركىستان سۈرگۈندىكى ھۆكۈمىتى خىتاي چېگرالىرىنىڭ سىرتىدىكى ئەھۋاللارغا قارىتا ئەندىشىلىرىنى ئوتتۇرىغا قويدى. ئۇ بۇ قانۇننىڭ دىياسپورا جەمئىيەتلىرىگە قارىتىلغان چېگرا ھالقىغان بېسىمنى تېخىمۇ كۈچەيتىشى مۇمكىنلىكىدىن ئاگاھلاندۇردى. بۇنىڭدىن باشقا، چەتئەلدىكى تەتقىقاتچىلار، ژۇرنالىستلار ۋە پائالىيەتچىلەر تېخىمۇ چوڭ خەتەرگە دۇچ كېلىشى مۇمكىن. مەزكۇر گۇرۇپپىنىڭ ئېيتىشىچە، كېڭەيتىلگەن «دۆلەت ئىتتىپاقلىقى» باھانىلىرى ئۇلارغا قارشى قوللىنىلىشى مۇمكىن.
بۇنىڭغا قارىتا، شەرقىي تۈركىستان سۈرگۈندىكى ھۆكۈمىتى ھۆكۈمەتلەرنى ھەرىكەتكە ئۆتۈشكە چاقىردى. ئۇ نىشانلىق جازا يۈرگۈزۈشنى ۋە مەجبۇرىي ئەمگەك ئەندىشىلىرىگە باغلانغان ئىمپورت كونتروللۇقىنى كۈچەيتىشنى تەلەپ قىلدى. شۇنداقلا، ماس قەدەملىك دىپلوماتىك تەدبىرلەرنى قوللىنىشقا چاقىردى. بۇنىڭدىن باشقا، خەلقئارالىق ئورگانلاردىن بۇ قانۇنغا «ئىچكى ئىش» دەپ ئەمەس، بەلكى يەر شارى خاراكتېرلىك كىشىلىك ھوقۇق مەجبۇرىيەتلىرى بويىچە باھا بېرىشنى سورىدى.
خىتاينىڭ مەيدانى ۋە زىيارەت چەكلىمىلىرى
خىتاي دائىرىلىرى شەرقىي تۈركىستاندىكى كىشىلىك ھوقۇق دەپسەندىچىلىكىنى رەت قىلىدۇ. ئۇلار ئۇ يەردىكى سىياسەتلەرنىڭ ئىقتىسادىي تەرەققىيات ۋە ئىجتىمائىي مۇقىملىقنى ئىلگىرى سۈرىدىغانلىقىنى ئوتتۇرىغا قويىدۇ. بېيجىڭ شەرقىي تۈركىستان سۈرگۈندىكى ھۆكۈمىتىنىڭ بۇ قانۇن ھەققىدىكى باياناتىغا بىۋاسىتە ئىنكاس قايتۇرمىدى.
شۇنىڭ بىلەن بىر ۋاقىتتا، شەرقىي تۈركىستان ئىچىدىكى مۇستەقىل دەلىللەش يەنىلا چەكلىك بولماقتا. چەتئەللىك ژۇرنالىستلار، كۆزەتكۈچىلەر ۋە تەتقىقاتچىلار تىلغا ئېلىنغان مەزگىل بويىچە زىيارەت چەكلىمىسىگە دۇچ كېلىپ كەلدى.
ئاخىرىدا، شەرقىي تۈركىستان سۈرگۈندىكى ھۆكۈمىتى خەلقئارا جەمئىيەتنى شەرقىي تۈركىستانغا كۆپ تەرەپلىمىلىك كىشىلىك ھوقۇق ئارىلىشىشى ۋە رەسمىي جاۋابكارلىق تەدبىرلىرى تەلەپ قىلىنىدىغان جاي سۈپىتىدە مۇئامىلە قىلىشقا چاقىردى.
«The East Turkistan Post» مۇستەقىل خەۋەر ئاگېنتلىقىدۇر. بارلىق دەۋالار ئۆز مەنبەلىرىگە تەۋە. شەرقىي تۈركىستان ئىچىدىكى زىيارەت چەكلىمىلىرى مۇستەقىل دەلىللەش خىزمىتىنى چەكلەپ قويماقتا.
