Хитай бейҗиң тәрипидин «шинҗаң (йеңи чегра)» дәп атиливатқан Шәрқий Түркистанда өзи дунядики әң чоң дәп тәсвирлигән һидроген йеқилғу қуюш понкитини пүттүрди; бу бир тәрәптин бесивелиңһан районда дөләт қоллиған енергийә ул әслиһәлириниң зор дәриҗидә кеңәйгәнликини билдүрсә, йәнә бир тәрәптин әсли земин игилириниң мақуллиқисиз елип бериливатқан кәң көләмлик санаәт тәрәққиятиға болған әндишиләр давамлашмақта.
Бу һәптә елан қилиңһан проҗәкт материяллириға асаслаңһанда, әң шәрқтики шәһәр қумулға («хами») җайлашқан бу понкит һазир рәсмий ечилиштин илгири синақ тәриқисидә мәшғулат қилмақта. «Фуәл Cәллс Воркс» ниң хәвәр қилишичә, бу сап һидроген ишләпчиқириш вә йеқилғу қуюш әслиһәси күнигә 10 тонниғичә һидроген тарқитиш вә сәккиз йеқилғу батарейәлик еғир типтики йүк машинисиға бирла вақитта йеқилғу қуюш үчүн лайиһәләнгән болуп, күндилик машина йеқилғу қуюш иқтидари тәхминән 300 қетим әтрапида икән.
Хитай дөлитигә игиликидики тәрәққият ширикәтлири бу түрни кәң көләмлик һидроген ул әслиһәлиридики бир өлчәм сүпитидә тонуштурди. Селиштурушқа тоғра кәлсә, явропадики әң чоң понкит — дусселдорфтики «Һ2 Мобилитй» тәрипидин башқурулидиған понкитниң күнигә тәхминән бәш тонна һидроген тарқитидиғанлиқи вә бирла вақитта үч машиниға йеқилғу қуялайдиғанлиқи хәвәр қилиңһан; бу қумулдики әслиһәниң күндилик бир тәрәп қилиш миқдариниң тәхминән икки һәссә юқирилиқини көрситиду.
Еғир типтики тошуш үчүн бир гәвдиләшкән һидроген түгүни
Түр тәминлигүчилири елан қилған техникилиқ өлчәмләргә асаслаңһанда, қумул понкити тәхминән 19,500 квадрат метир келидиған бирла орунда һидроген ишләпчиқириш вә йеқилғу қуюшни бир гәвдә қилған. Бу лайиһә бейҗиңниң кичик, тарқақ понкитларға қариғанда, Шәрқий Түркистандики йүк тошуш каридорлири бойидики чоң, тик йөнилишлик бир гәвдиләшкән һидроген түгүнлиригә болған майиллиқини әкс әттүриду.
«Фуәл Cәллс Воркс» ниң хәвиригә қариғанда, ядролуқ үскүниләр вә система бир гәвдиләштүрүш ишлирини юқири бесимлиқ һидроген вә суюқлуқ системисиға мәхсуслишип келиватқан бейҗиң хайдлейсон (Һаидләйсон) техника чәклик ширкити тәминлигән. Ширкәтниң ейтишичә, бу понкитта өзлири тәтқиқ қилип чиққан пирислаш машиниси, қачилаш үскүниси, клапан системиси вә нөлдин төвән 40 селсийә градустин юқири 50 селсийә градусқичә болған температура даирисидә мәшғулат қилалайдиған контрол техникилири ишлитилгән.
«Фуәл Cәллс Воркс» ниң хәвәр қилишичә, бу понкит хитайниң Шәрқий Түркистандики техиму кәң енергийә өзгириши тиришчанлиқиниң бир қисми сүпитидә һидрогенни асас қилған йүк тошушни қоллашни мәқсәт қилған.
Таҗавузчилиқ вә санаәтлишиш арисидики кеңәймичилик
Понкитниң пүтүши Шәрқий Түркистанда давамлишиватқан ирқий қирғинчилиқ йүз бериватқан, кәң көләмлик санаәт, енергийә вә қезиш түрлириниң үзлүксиз кеңийиватқан мәзгилигә тоғра кәлди. Кишилик һоқуқ гуруппилири вә сүргүндики Шәрқий Түркистан тәшкилатлири бундақ тәрәққиятларниң территорийәниң әсли земин игилириниң мақуллиқисиз теңилғанлиқини, һәмдә таҗавузчилиқ астидики техиму кәң болған мустәмликичилик, нопус қурулмисини өзгәртиш вә иқтисадий җәһәттин қайта қуруш сиясәтлиригә бағлаңһанлиқини узундин бери оттуриға қоюп кәлмәктә.
Хитай даирилири һидроген тәрәққиятини енергийә өзгиришиниң бир қисми дәп тәсвирлигән болсиму, тәнқидчиләр ул әслиһә тәрәққиятиниң қаттиқ назарәтчилик, мәҗбурий әмгәк әйибләшлири вә райоңһа теңилған техиму кәң контрол системиси даирисидә чүшүнилиши керәкликини ейтмақта. Чоң түрләргә четишлиқ әмгәк шараити вә йәр ишлитиш әһвалини мустәқил дәлилләш йәнила қаттиқ чәкләнмәктә.
Хайдлейсон ширкити 2025-йили декабирғичә дөләт ичи вә хәлқара базарларға 170 тин артуқ һидроген йеқилғу қуюш понкити йәткүзүп бәргәнликини, үскүнилириниң асия, явропа, оттура шәрқ вә окянийә миқяисда ишлитиливатқанлиқини ейтти. Ширкәт һәр бир әслиһәни ишләпчиқириш, сақлаш, тошуш вә ахирқи ишлитишни туташтуридиған һидроген екологийә системисиниң бир қисми дәп қаримақта.
Дөләтниң чәклимилири сәвәбидин Шәрқий Түркистандики мустәқил хәвәрчилик пурсити йәнила чәклик болуп, бу қумул һидроген понкитиға охшаш кәң көләмлик ул әслиһә түрлириниң иҗтимаий, муһит вә әмгәккә көрситидиған толуқ тәсирини баһалашни қийинлаштурмақта.
