Сүргүндики һөкүмәт иккинчи җумһурийәтни қоғдаш үчүн 1945-йили қурулған армийәни яд әтмәктә.
ВАШИҢТОН — Бейҗиң тәрипидин “Шинҗаң (Йеңи Земин)” дәп атиливатқан Шәрқий Түркистан, бу һәптә елан қилинған Шәрқий Түркистан Сүргүндики Һүкүмәти (ӘТГӘ) ниң баянатиға асасән, Шәрқий Түркистан Миллий Армийә Хатирә Күниниң 81 йиллиқи мунасивити билән хатирләнмәктә. Сүргүндики һөкүмәт 1945-йили 8-апрәл Ғулҗида Шәрқий Түркистан Миллий Армийәсиниң қурулғанлиқини яд етип, уни Икинчи Шәрқий Түркистан Җумһурийитиниң қораллиқ күчи дәп тәсвирләди. Бу хатирәләш Миллий Армийәниң 1945-йилидин 1949-йилиғичә болған арилиқтики ролини гәвдиләндүриду һәмдә шу мәзгилдә қурбан болған әскәрләргә һүрмәт билдүриду. ӘТГӘ материяллирида ейтилишичә, Миллий Армийә таки 1949-йили 12-айда Хитай Хәлқ Азадлиқ Армийәсигә қошуветилгүчә рәсмий һәрбий орган сүпитидә паалийәт көрсәткән. Икинчи Җумһурийәтни қоғдаш үчүн қурулған армийә
ӘТГӘ тарихий һөҗҗәтлиригә асасланғанда, Шәрқий Түркистан Миллий Армийәси 1944-йили 12-ноябр Икинчи Шәрқий Түркистан Җумһурийити мустәқиллиқ җакарлиғандин кейин, мәркизи Ғулҗида (Йиниң дәпму атилиду) мәвҗут қораллиқ гуруппилардин тәшкилләнгән. Бу армийә 1945-йили апрәлдики һәрбий парадда рәсмий қурулған болуп, көплигән полк вә баталийонларға тәшкилләнгән. ӘТГӘ баянатида: “Шәрқий Түркистан Миллий Армийәси 1945-йили 12-апрәл вәтинимизни Хитай ишғалийәтчи күчлиридин қоғдаш вә өз тәқдиримизни өзимиз бәлгиләш һоқуқумизни сақлап қелиш үчүн қурулған” дейилди. Сүргүндики һөкүмәтниң билдүрүшичә, бу қошун ахирида 40 миң әтрапида актип әскәр вә қошумчә запас хадимларға игә болған болуп, Хитай Гоминдаң қисимлириға қарши бир қанчә фронтта җәң қилған. ӘТГӘ бу армийәни 18-әсридики Манҗу Чиң сулалисиниң Шәрқий Түркистанға қилған таҗавузчилиқидин буянқи қаршилиқ көрситиш һәрикәтлириниң юқири пәллиси дәп қарайду. 1949-йилдики қошувелиш вә паалийәтләрниң ахирлишиши
ӘТГӘ тәрипидин тилға елинған тарихий баянларда қәйт қилинишичә, Икинчи Җумһурийәтниң сиясий вә һәрбий рәһбарлирини өз ичигә алған юқири дәриҗилик рәһбарлири 1949-йили авғустта Хитай Хәлқ Сиясий Мәслиһәт Кеңишиниң тунҗи нөвәтлик йиғиниға қатнишиш үчүн Москваға атланған. Тәтқиқатчилар нәқил кәлтүргән Совет архиv хатирилиригә асасланғанда, вәкилләр өмики олтурған айропилан Иркутск әтрапида һадисигә учрап, һечким аман қалмиған. Кейинки һөҗҗәтләрдин мәлум болушичә, 1949-йили 22-декабирға кәлгәндә, Хитай коммунистлириниң Шәрқий Түркистан үстидики контроллуқини мустаһкәмлишиниң бир қисми сүпитидә, Шәрқий Түркистан Миллий Армийәси Хәлқ Азадлиқ Армийәсигә қошуветилгән. ӘТГӘ хатирилиридә көрситилишичә, бу қошувелиш мустәқил Шәрқий Түркистан қоманданлиқ мәркизи астидики тәшкиллик һәрикәтләрниң ахирлашқанлиқидин дерәк бәргән. Зимит баянлар
Хитай һөкүмәт мәнбәлири 1949-йилдики вәқәләрни өзлири “Шинҗаң Уйғур Аптоном Райони” дәп атиған районниң “тинч йол билән азад қилиниши” вә бир гәвдилишиши дәп тәсвирләйду һәмдә йәрлик қораллиқ күчлириниң Хәлқ Азадлиқ Армийәсигә қошулушини дөләт ичидики сиясий келишимниң бир қисми сүпитидә көрситиду. Бейҗиң Шәрқий Түркистан Җумһурийитини суверен дөләт, Миллий Армийәни мустәқил дөләт мудапиә күчи дәп етирап қилмайду. ӘТГӘ башқичә мәйданда туруп, Хатирә Күниниң 1944-йилидин 1949-йилиғичә болған арилиқта мустәқил һөкүмәтни қоғдиғән бир миллий армийәниң орган әслимисини сақлап қелишни мәқсәт қилидиғанлиқини билдүрмәктә. Сүргүндики һөкүмәт Шәрқий Түркистан Миллий Армийәсиниң тарихий салаһийитини хәлқараниң етирап қилишини тәләп қилди вә қолдики архиv мәнбәлиридин пайдилинип бу қошунниң паалийәтләрини һөҗҗәтләштүрүсни давамлаштуридиғанлиқини ейтти. Шәрқий Түркистан Газети мустәқил хәвәр нәшрисидур. Барлиқ дәвалар мунасивәтлик мәнбәләргә тәвә.
