Түркийә ташқи ишлар министири хақан фидан хитай билән техиму чоңқур һәмкарлиқ орнитишқа чақириқ қилип, түркийәниң уйғур мәсилисидики мәвқәйини бейҗиң үчүн «тарихий пурсәт» дәп тәсвирлигәндин кейин, шәрқий түркистан сүргүндики рәһбәрлириниң әйиблишигә учриди.
Фидан 15-январ күни дөләт ичи вә хәлқаралиқ таратқу вәкиллири билән өткүзүлгән йиллиқ ахбарат елан қилиш йиғинида қилған сөзидә, әнқәрәниң хитай билән болған мунасивәткә тутқан позитсийәсини баян қилди. Униң бу сөзлири бейҗиң 1949-йилидин буян ишғал астида тутуп келиватқан вә «шинҗаң (йеңи чигра)» дәп атап бесивелиңһан дөләт — шәрқий түркистанда хитайниң садир қиливатқан вәһшиликлири қаттиқ тәкшүрүшкә учраватқан бир пәйткә тоғра кәлди.
Фидан ахбарат елан қилиш йиғинида хитай сияситини баян қилди
Ахбарат елан қилиш йиғинида сөз қилған фидан түркийәниң хитай билән сиясий, иқтисадий вә истратегийәлик саһәләрдә мунасивәтни кеңәйтиш нийити барлиқини тәкитләп, бейҗиңни күчлүк шерик сүпитидә тәсвирлиди вә хәвпсизликкә мунасивәтлик әндишиләрни нәзәрдин сақит қилди.
«Ирадимиз хитай билән болған мунасивитимизни барлиқ саһәләрдә тәрәққий қилдуруштур, чүнки хитай күчлүк бир дөләт. Униң түркийә билән һечқандақ мәсилиси йоқ, түркийә билән чеградашму әмәс. Бәзи хәвпсизликкә мунасивәтлик мәсилиләр бардәк көрүнүши мумкин… Әмма мән буларни хитай хизмәтдашлирим билән йиллардин буян музакирә қилип келиватимән… Әмәлийәттә, буларниң һәммиси җаваби бар мәсилиләр; бу йәрдә бәк көп мәсилә болмаслиқи керәк.»
— Түркийә ташқи ишлар министири хақан фидан
Фидан йәнә түркийәниң уйғур мәсилисидики мәвқәйи тоғрисида тохтилип, буни хитай үчүн бир «тарихий пурсәт» вә «өзара мәнпәәт йәткүзүш» дәп тәсвирлиди.
«Уйғур мәсилисигә кәлсәк, бизниң қәйәрдә туридиғанлиқимизни билисиләр. Мән бу йәрдә хитайниң алдида тарихий бир пурсәт бар дәп қараймән. Чүнки бизниң пирезидентимиздәк бир рәһбәр бар болған түркийәдә — йәни һәр бир дөләт билән өзара мәнпәәт йәткүзүш пиринсипи асасида сиясәт йүргүзидиған бир дөләттә… Мунасивәтләр техиму илгирилийәләйду.»
— Түркийә ташқи ишлар министири хақан фидан
У сөзи җәрянида йәнә бейҗиңниң «бир бәлвағ бир йол» тәшәббуси вә түркийәниң «оттура каридор»дики ролини өз ичигә алған хитай билән болған иқтисадий һәмкарлиқни гәвдиләндүрди һәмдә хитайниң район характерлик мәсилиләрдики, җүмлидин иран билән сәуди әрәбистан оттурисидики васитичилик ролини өз ичигә алған «қурулмилиқ роллири»ни қарши алидиғанлиқини билдүрди.
Шәрқий Түркистан Сүргүндә Һөкүмити бу сөзләрни әйиблиди
Бу сөзләр Шәрқий Түркистан Сүргүн Һөкүмити (ӘТГӘ) ниң инкасини қозғиди. Сүргүндә һөкүмәт әнқәрәни уйғурларға вә шәрқий түркистанниң мустәқиллиқ күришигә қарши бейҗиң билән бир сәптә туруш билән әйиблиди.
Мәтбуат йиғинидин кейин Х суписида елан қилиңһан баянатта, Шәрқий Түркистан Сүргүн Һөкүмитиниң ташқи ишлар вә хәвпсизлик министири Салиһ Худаяр фиданниң сөзлириниң Түркийәниң Шәрқий Түркистан бәдилигә Хитай билән нәччә он йилдин бери давамлаштуруп келиватқан һәмкарлиқиниң рошән намайәндиси икәнликини ейтти.
«1996-Йилидин башлап, Түркийә Шәрқий Түркистанниң мустәқиллиқ күришигә зәрбә бериш вә уни бастуруш үчүн Хитай билән паал һәмкарлишип кәлди. Ташқи ишлар министири Хақан Фидан Түркийәниң уйғурларға тутқан позитсийәсини ‹хитай үчүн тарихий пурсәт› дәп көрситип, бу хиянәтни техиму чоңқурлаштуридиған ‹өзара мәнпәәт йәткүзүш› чақириқини елан қилди.»
— Салиһ Худаяр, Шәрқий Түркистан Сүргүндә Һөкүмитиниң ташқи ишлар вә хәвпсизлик министири
🚨 Since 1996, @MFATurkiye has actively worked with China to undermine and suppress East Turkistan's independence struggle. FM @HakanFidan presents Turkiye’s stance on the Uyghurs as a "historic opportunity for China," and issues a "win-win" call that will deepen this betrayal. pic.twitter.com/ORIk8NeFJY
— Salih Hudayar (@SalihHudayar) January 16, 2026
Бу әйибләш Шәрқий Түркистан Сүргүнди Һөкүмитиниң узун муддәтлик мәвқәйини әкс әттүриду. Шәрқий Түркистан Сүргүнди Һөкүмити Түркийәниң Шәрқий Түркистаңһа вә униң әсл саһиблириға, җүмлидин уйғурларға қарши Хитай билән елип бериватқан һәмкарлиқини қайта-қайта ашкара әйиблигән бирдинбир сүргүндики Шәрқий Түркистан оргинидур.
