Xitay béyjing teripidin «shinjang (yéngi chégra)» dep atiliwatqan Sherqiy Türkistanda özi dunyadiki eng chong dep teswirligen hidrogén yéqilghu quyush ponkitini püttürdi; bu bir tereptin bésiwélinghan rayonda dölet qollighan énérgiye ul eslihelirining zor derijide kéngeygenlikini bildürse, yene bir tereptin esli zémin igilirining maqulliqisiz élip bériliwatqan keng kölemlik sana’et tereqqiyatigha bolghan endishiler dawamlashmaqta.
Bu hepte élan qilinghan projekt matériyallirigha asaslanghanda, eng sherqtiki sheher qumulgha («xami») jaylashqan bu ponkit hazir resmiy échilishtin ilgiri sinaq teriqiside meshghulat qilmaqta. «Fuel Cells Works» ning xewer qilishiche, bu sap hidrogén ishlepchiqirish we yéqilghu quyush eslihesi künige 10 tonnighiche hidrogén tarqitish we sekkiz yéqilghu bataréyelik éghir tiptiki yük mashinisigha birla waqitta yéqilghu quyush üchün layihelen’gen bolup, kündilik mashina yéqilghu quyush iqtidari texminen 300 qétim etrapida iken.
Xitay dölitige igilikidiki tereqqiyat shiriketliri bu türni keng kölemlik hidrogén ul esliheliridiki bir ölchem süpitide tonushturdi. Sélishturushqa toghra kelse, yawropadiki eng chong ponkit — dusséldorftiki «H2 Mobility» teripidin bashqurulidighan ponkitning künige texminen besh tonna hidrogén tarqitidighanliqi we birla waqitta üch mashinigha yéqilghu quyalaydighanliqi xewer qilinghan; bu qumuldiki eslihening kündilik bir terep qilish miqdarining texminen ikki hesse yuqiriliqini körsitidu.
Éghir tiptiki toshush üchün bir gewdileshken hidrogén tügüni
Tür teminligüchiliri élan qilghan téxnikiliq ölchemlerge asaslanghanda, qumul ponkiti texminen 19,500 kwadrat métir kélidighan birla orunda hidrogén ishlepchiqirish we yéqilghu quyushni bir gewde qilghan. Bu layihe béyjingning kichik, tarqaq ponkitlargha qarighanda, Sherqiy Türkistandiki yük toshush karidorliri boyidiki chong, tik yönilishlik bir gewdileshken hidrogén tügünlirige bolghan mayilliqini eks ettüridu.
«Fuel Cells Works» ning xewirige qarighanda, yadroluq üsküniler we sistéma bir gewdileshtürüsh ishlirini yuqiri bésimliq hidrogén we suyuqluq sistémisigha mexsusliship kéliwatqan béyjing xaydléyson (Haidleyson) téxnika cheklik shirkiti teminligen. Shirketning éytishiche, bu ponkitta özliri tetqiq qilip chiqqan pirislash mashinisi, qachilash üskünisi, klapan sistémisi we nöldin töwen 40 sélsiye gradustin yuqiri 50 sélsiye gradusqiche bolghan témpératura da’iriside meshghulat qilalaydighan kontrol téxnikiliri ishlitilgen.
«Fuel Cells Works» ning xewer qilishiche, bu ponkit xitayning Sherqiy Türkistandiki téximu keng énérgiye özgirishi tirishchanliqining bir qismi süpitide hidrogénni asas qilghan yük toshushni qollashni meqset qilghan.
Tajawuzchiliq we sana’etlishish arisidiki kéngeymichilik
Ponkitning pütüshi Sherqiy Türkistanda dawamlishiwatqan irqiy qirghinchiliq yüz bériwatqan, keng kölemlik sana’et, énérgiye we qézish türlirining üzlüksiz kéngiyiwatqan mezgilige toghra keldi. Kishilik hoquq guruppiliri we sürgündiki Sherqiy Türkistan teshkilatliri bundaq tereqqiyatlarning térritoriyening esli zémin igilirining maqulliqisiz téngilghanliqini, hemde tajawuzchiliq astidiki téximu keng bolghan mustemlikichilik, nopus qurulmisini özgertish we iqtisadiy jehettin qayta qurush siyasetlirige baghlanghanliqini uzundin béri otturigha qoyup kelmekte.
Xitay da’iriliri hidrogén tereqqiyatini énérgiye özgirishining bir qismi dep teswirligen bolsimu, tenqidchiler ul eslihe tereqqiyatining qattiq nazaretchilik, mejburiy emgek eyibleshliri we rayongha téngilghan téximu keng kontrol sistémisi da’iriside chüshünilishi kéreklikini éytmaqta. Chong türlerge chétishliq emgek shara’iti we yer ishlitish ehwalini musteqil delillesh yenila qattiq cheklenmekte.
Xaydléyson shirkiti 2025-yili dékabirghiche dölet ichi we xelqara bazarlargha 170 tin artuq hidrogén yéqilghu quyush ponkiti yetküzüp bergenlikini, üskünilirining asiya, yawropa, ottura sherq we okyaniye miqya’isda ishlitiliwatqanliqini éytti. Shirket her bir esliheni ishlepchiqirish, saqlash, toshush we axirqi ishlitishni tutashturidighan hidrogén ékologiye sistémisining bir qismi dep qarimaqta.
Döletning cheklimiliri sewebidin Sherqiy Türkistandiki musteqil xewerchilik pursiti yenila cheklik bolup, bu qumul hidrogén ponkitigha oxshash keng kölemlik ul eslihe türlirining ijtima’iy, muhit we emgekke körsitidighan toluq tesirini bahalashni qiyinlashturmaqta.
