{"id":2023,"date":"2026-04-01T11:32:22","date_gmt":"2026-04-01T11:32:22","guid":{"rendered":"https:\/\/turkistanpost.com\/arxiplarda-bayan-qilinishiche-arxeologiyelik-xatireler-sherqiy-turkistanning-tarixiy-chegralirini-ispatlaydiken\/"},"modified":"2026-04-01T11:32:22","modified_gmt":"2026-04-01T11:32:22","slug":"arxiplarda-bayan-qilinishiche-arxeologiyelik-xatireler-sherqiy-turkistanning-tarixiy-chegralirini-ispatlaydiken","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/turkistanpost.com\/uyl\/arxiplarda-bayan-qilinishiche-arxeologiyelik-xatireler-sherqiy-turkistanning-tarixiy-chegralirini-ispatlaydiken\/","title":{"rendered":"Arxiplarda bayan qilinishiche, arx\u00e9ologiyelik xatireler Sherqiy T\u00fcrkistanning tarixiy ch\u00e9gralirini ispatlaydiken"},"content":{"rendered":"<p data-path-to-node=\"21\">Arxip we arx\u00e9ologiyelik menbeler Xitay memuriy bashqurushidin ilgiri mewjud bolghan alahide ch\u00e9gralarni teswirleydu.<\/p>\n<p data-path-to-node=\"22\">\u00a0\u201cSherqiy T\u00fcrkistan Pochtisi\u201d k\u00f6zidin kech\u00fcrgen arx\u00e9ologiyelik bayqashlar we arxip menbelirige ashaslan&#8217;ghanda, B\u00e9yjing teripidin \u201cXinjiang (Y\u00e9ngi Z\u00e9min)\u201d dep atiliwatqan Sherqiy T\u00fcrkistan, uzaq mezgillik ayrim siyasiy we medeniyet tereqqiyat tarixigha ige. Mezkur menbelerde tilgha \u00e9lin&#8217;ghan mat\u00e9riyallar nahayiti muhim ehmiyetke ige, ch\u00fcnki Sherqiy T\u00fcrkistan S\u00fcrg\u00fcndiki H\u00f6k\u00fcmiti bu t\u00e9territoriyening ch\u00e9graliri we idare qilinish tarixining Manju Ching sulalisi teripidin qoshuw\u00e9linishidin we zamaniwi Xitay h\u00f6k\u00fcmranliqidin ilgirila mewjud ikenlikini ilgiri s\u00fcr\u00fcshte bu pakitlarni qollanmaqta.<\/p>\n<p data-path-to-node=\"23\">Tarixiy xatireler we q\u00e9zish doqlatlirida Chiyen s\u00e9pili bilen Altay taghliri Sherqiy T\u00fcrkistanni Xitay bashqurushidiki z\u00e9minlardin uzaq mezgillergiche ayrip turghan ch\u00e9gra belgiliiri s\u00fcpitide k\u00f6rsitilgen. Pakitlar yene Ching sulalisi 1884-yili bu t\u00e9territoriyeni resmiy halda \u201cXinjiang \u00f6lkishi\u201d qilip qoshuwalghandin ilgiri, arqa-arqidin qurulghan t\u00fcrkiy siyasiy gewdiler we k\u00e9yinki d\u00f6let qurulmilirining musteqil paaliyet k\u00f6rsetkenlikini k\u00f6rsitip bermekte.<\/p>\n<p data-path-to-node=\"24\"><b data-path-to-node=\"24\" data-index-in-node=\"0\">Tarixiy ch\u00e9gralar<\/b><\/p>\n<p data-path-to-node=\"25\">Mat\u00e9riyallarda neqil kelt\u00fcr\u00fclgen arx\u00e9ologiyelik we tarixiy h\u00f6jjetler Chiyen s\u00e9pilini Xitay memuriy kontrollingning tarixiy ch\u00e9ki dep b\u00e9kitken, s\u00e9pilning sirtidiki t\u00e9territoriyeler bolsa ayrim t\u00fcrkiy siyasiy qurulmiliri teripidin bashqurulghan. Bu menbelerde Sherqiy T\u00fcrkistan Hon Imp\u00e9riyesi, Kushan Imp\u00e9riyesi, T\u00fcrk Qaghanliqi, Uyghur Qaghanliqi, Qara-Xaniylar d\u00f6liti we Yerkent Xanliqi qatarliq arqa-arqidin qurulghan d\u00f6letlerning merkizi s\u00fcpitide teswirlen&#8217;gen.<\/p>\n<p data-path-to-node=\"26\">H\u00f6jjetlik mat\u00e9riyallarda \u00e9ytilishiche, bu siyasiy gewdiler \u00f6zige xas qanun, til we memuriy sist\u00e9milargha ige bolghan. Sherqiy T\u00fcrkistan S\u00fcrg\u00fcndiki H\u00f6k\u00fcmiti bu xatirelerdin paydilinip, mezkur t\u00e9territoriyening tarixining zor bir qismida Xitay bashqurushining sirtida tereqqiy qilghanliqi heqqidiki dewalarni qollanmaqta.<\/p>\n<p data-path-to-node=\"27\"><b data-path-to-node=\"27\" data-index-in-node=\"0\">Altay ispatliri<\/b><\/p>\n<p data-path-to-node=\"28\">Menbe mat\u00e9riyallirida Altay taghliri Sherqiy T\u00fcrkistan bilen Mongghuliy\u00e9 ch\u00f6ll\u00fckliri otturisidiki tebi&#8217;iy ch\u00e9gra s\u00fcpitide teswirlen&#8217;gen. Arqa k\u00f6r\u00fcn\u00fcsh mat\u00e9riyallirida neqil kelt\u00fcr\u00fclgen q\u00e9zish xatireliride Altaydiki 105 xarabilik tilgha \u00e9lin&#8217;ghan bolup, bular qorghanlar, tash abidiler we balballarni \u00f6z ichige alidu; tetqiqatchilar bularni deslepki t\u00fcrkiy medeniyet paaliyetliri bilen baghlaydu.<\/p>\n<p data-path-to-node=\"29\">Mat\u00e9riyallarda neqil kelt\u00fcr\u00fclgen bir arx\u00e9ologiyelik teswirde mundaq d\u00e9yilgen: \u201cAltay taghliri muhim medeniyet k\u00e9sishish nuqtisi bolup xizmet qilghan, u yerde arqa-arqidin kelgen medeniyetler \u00f6z mewjudluqining qatlamliq izlirini qaldurghan.\u201d Xatirelerde yene Pazyryk, Afanasiy\u00e9wo we Mis qorallar dewr qatlamliri t\u00e9ximu keng tarixiy menzirining bir qismi s\u00fcpitide tilgha \u00e9lin&#8217;ghan.<\/p>\n<p data-path-to-node=\"30\">Mat\u00e9riyallarda tilgha \u00e9lin&#8217;ghan g\u00e9n tetqiqatliri t\u00fcrkiy xelqlerning bu keng t\u00e9territoriyediki uzaq mezgillik olturaqlishishini qollaydighan pakit s\u00fcpitide k\u00f6rsitilgen, gherche menbelerde bezi orunlarni ziyaret cheklimisi sewibidin biwasite delilleshning yenila qiyinliqi eskertilgen bolsimu.<\/p>\n<p data-path-to-node=\"31\"><b data-path-to-node=\"31\" data-index-in-node=\"0\">Ching sulalisining qoshuw\u00e9linishi<\/b><\/p>\n<p data-path-to-node=\"32\">Menbe mat\u00e9riyallirida \u201cY\u00e9ngi Z\u00e9min\u201d dep terjime qilin&#8217;ghan \u201cXinjiang\u201d nami, Ching sulalisining Sherqiy T\u00fcrkistandiki herbiy y\u00fcr\u00fcshliridin k\u00e9yin, 1884-yili resmiy qollanilghan. Tarixiy bayanlarda d\u00e9yilishiche, bu namning \u00f6zila bu t\u00e9territoriyening qoshuw\u00e9linishidin ilgiriki ayrim ornini eks ett\u00fcr\u00fcp bergen.<\/p>\n<p data-path-to-node=\"33\">Shu mat\u00e9riyallarda yene Ching tajawuzchiliqining 1759-yili bashlan&#8217;ghanliqi, uningdin k\u00e9yin bir esirdin k\u00f6prek waqit dawamlashqan qarshiliq k\u00f6rsitish we onlighan q\u00e9timliq qozghilanglarning xatirelen&#8217;genliki teswirlen&#8217;gen. Ular 1884-yildiki \u00f6lke qilip b\u00e9kitilishti ilgiriki yerlik idare qilishning dawami emes, belki zor bir siyasiy burulush nuqtisi s\u00fcpitide k\u00f6rsetmekte.<\/p>\n<p data-path-to-node=\"34\"><b data-path-to-node=\"34\" data-index-in-node=\"0\">Xitayning meydani<\/b><\/p>\n<p data-path-to-node=\"35\">Xitay dairiliri Ching sulalisi dewridin bashlap Sherqiy T\u00fcrkistanni izchil bashqurup kelgenlikini we n\u00f6wettiki idare qilishning Xitayning z\u00e9min p\u00fct\u00fcnl\u00fcki sist\u00e9misining bir qismi ikenlikini tekitlep kelmekte. Resmiy Xitay h\u00f6jjetliri S\u00fcrg\u00fcndiki H\u00f6k\u00fcmetning \u201cbu t\u00e9territoriyening ayrim d\u00f6letchilik en&#8217;enisi bolghan, u peqet qoshuw\u00e9linish t\u00fcpeylidin \u00fcz\u00fcl\u00fcp qalghan\u201d d\u00e9gen dewasini qobul qilmaydu.<\/p>\n<p data-path-to-node=\"36\">Menbe mat\u00e9riyallirida d\u00e9yilishiche, Sherqiy T\u00fcrkistan ichidiki ziyaret cheklimiliri bezi arxip we arx\u00e9ologiyelik dewalarni biwasite delilleshni qiyinlashturmaqta. Shundaqla, neq meydandiki ziyaret cheklen&#8217;gen ehwalda s\u00fcn&#8217;iy hemrah teswiri we muhajirettiki tetqiqatlarning dawamliq qollaniliwatqanliqi qeyt qilin&#8217;ghan.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Arxip we arx\u00e9ologiyelik menbeler Xitay memuriy bashqurushidin ilgiri mewjud bolghan alahide ch\u00e9gralarni teswirleydu. \u00a0\u201cSherqiy T\u00fcrkistan Pochtisi\u201d k\u00f6zidin kech\u00fcrgen arx\u00e9ologiyelik bayqashlar we arxip menbelirige ashaslan&#8217;ghanda, B\u00e9yjing teripidin \u201cXinjiang (Y\u00e9ngi Z\u00e9min)\u201d dep atiliwatqan Sherqiy T\u00fcrkistan, uzaq mezgillik ayrim siyasiy we medeniyet tereqqiyat tarixigha ige. Mezkur menbelerde tilgha \u00e9lin&#8217;ghan mat\u00e9riyallar nahayiti muhim ehmiyetke ige, ch\u00fcnki Sherqiy T\u00fcrkistan S\u00fcrg\u00fcndiki [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":[],"jnews_primary_category":[],"jnews_post_split":[],"footnotes":""},"categories":[225,254],"tags":[],"class_list":["post-2023","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-sherqiy-turkistan","category-tarix"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/turkistanpost.com\/uyl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2023","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/turkistanpost.com\/uyl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/turkistanpost.com\/uyl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turkistanpost.com\/uyl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turkistanpost.com\/uyl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2023"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/turkistanpost.com\/uyl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2023\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/turkistanpost.com\/uyl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2023"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/turkistanpost.com\/uyl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2023"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/turkistanpost.com\/uyl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2023"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}