Arxip mat\u00e9riyalliri Sherqiy T\u00fcrkistandiki t\u00fcrkiy idare qilish qurulmilirini we ikki q\u00e9timliq resmiy musteqilliq xitabnamisining izlirini k\u00f6rsitip berdi.<\/p>\n
WASHINGTON \u2014 Tarixiy h\u00f6jjetler we arxip menbelirige ashaslan’ghanda, B\u00e9yjing teripidin \u2018Xinjiang (Y\u00e9ngi Z\u00e9min)\u2019 dep atiliwatqan Sherqiy T\u00fcrkistan, izchil dawamlashqan t\u00fcrkiy siyasiy gewdiler we 20-esirde qurulghan ikki resmiy jumhuriyet arqiliq musteqil d\u00f6letchilik tarixigha ige.<\/p>\n
Tarixiy xatireler Sow\u00e9t Ittipaqi, Xitay Gomindang h\u00f6k\u00fcmiti we s\u00fcrg\u00fcndiki h\u00f6k\u00fcmet arxipliridin \u00e9lin’ghan. Bu xatireler Xitay memuriy alaqisidin ilgiriki idare qilish qurulmilirini iz qoghlap teksh\u00fcridu. Shundaqla, sirtqi herbiy b\u00e9sim astida yimirilgen qisqa \u00f6m\u00fcrl\u00fck ikki jumhuriyet h\u00f6k\u00fcmitigiche sozulidu.<\/p>\n
T\u00fcrkiy d\u00f6letler Xitay bilen alaqe qilishtin ilgiri bu z\u00e9minni bashqurghan<\/b><\/p>\n
Tarixiy xatireler Sherqiy T\u00fcrkistanni musteqil t\u00fcrkiy d\u00f6letlerning merkizi dep k\u00f6rsitidu. Bular Hon Imp\u00e9riyesi, Kushan Imp\u00e9riyesi, T\u00fcrk Qaghanliqi, Uyghur Qaghanliqi, Qara-Xaniylar d\u00f6liti we Yerkent Xanliqini \u00f6z ichige alidu. H\u00f6jjetler Uyghur siyasiy ittipaqining 6-esirde barliqqa kelgenlikini k\u00f6rsitidu. Arxip menbeliri Ottura Asiyadiki t\u00fcrkiy mewjudluqning nechche ming yilliq tarixqa ige ikenlikini xatirigen.<\/p>\n
Arxip menbeliride qedimki eskertilishiche, Chiyen s\u00e9pili tarixta Xitay bashqurushidiki t\u00e9territoriyening ch\u00e9grasi bolghan. S\u00e9pilning sirtidiki yerler t\u00fcrkiy siyasiy qurulmiliri astida ayrim bashqurulghan. Tarixiy bayanlar Sherqiy T\u00fcrkistanni Xitay bashqurushidiki t\u00e9territoriyelerdin perqlend\u00fcridighan alahide til, medeniyet we siyasiy teshkilatlarni teswirleydu.<\/p>\n
Tarixiy xatirelerge ashaslan’ghanda, Manju Ching sulalisi 1759-yili Sherqiy T\u00fcrkistan’gha tajawuz qilghan. Buningdin k\u00e9yin bir esirdin k\u00f6prek waqit dawamlashqan qarshiliq k\u00f6rsitish heriketliri xatirelen’gen. Qoldiki mat\u00e9riyallarda 1759-yilidin 1863-yilighiche bolghan ariliqta 42 q\u00e9timliq qozghilang tizimgha \u00e9lin’ghan.<\/p>\n
1865-yili, rehbar Yaqub Beg Sherqiy T\u00fcrkistan d\u00f6litini qurghan, bu d\u00f6let bezi menbelerde \u2018Kashgariya\u2019 depmu atilidu. U 1877-yilidiki Ching sulalisining herbiy y\u00fcr\u00fcshigiche musteqilliqini saqlap qalghan. Ching dairiliri k\u00e9yin 1884-yili bu t\u00e9territoriyeni resmiy halda \u2018Xinjiang \u00f6lkishi\u2019 qilip qoshuwalghan. Tarixchilar \u2018Y\u00e9ngi Z\u00e9min\u2019 dep terjime qilinidighan \u2018Xinjiang\u2019 namini bu t\u00e9territoriyening ilgiriki ayrim memuriy ornining \u00e9tirap qilinishi dep k\u00f6rsitidu.<\/p>\n
20-esirde ikki resmiy jumhuriyet jakarlan’ghan<\/b><\/p>\n
1911-yili Manju h\u00f6k\u00fcmranliqi yimirilgendin k\u00e9yin, t\u00fcrkiy rehbarler 1933-yili 12-noyabr Qeshqerni merkez qilghan Birinchi Sherqiy T\u00fcrkistan Jumhuriyitini jakarlan’ghan. D\u00f6let xatireleri jumhuriyetning asasiy qanun, daimiy qoshun we musteqil pul tesis qilghanliqini k\u00f6rsitidu.<\/p>\n
Arxip menbeliride neqil kelt\u00fcr\u00fclgen tarixiy h\u00f6jjetlerge ashaslan’ghanda: \u20181933-yili 12-noyabr, 20 mingdin artuq kishi jem bolup, Sherqiy T\u00fcrkistan Islam Jumhuriyiti s\u00fcpitide musteqilliqni resmiy jakarlan’ghan\u2019.<\/p>\n
Jumhuriyet texminen alte ay mewjud bolghan. Xitay Gomindang qoshunliri Sow\u00e9t Ittipaqining yardimi bilen 1934-yili 16-apr\u00e9l uni aghdurup tashlighan. Xatirelerde Sabit Damolla Abdulbaqi ning bash ministir bolghanliqi, pr\u00e9zid\u00e9nt Xoja Niyaz ning rehberlikide xizmet qilghanliqi k\u00f6rsitilgen.<\/p>\n
On yildin k\u00e9yin ikkinchi q\u00e9timliq xitabname \u00e9lan qilin’ghan. Ikkinchi Sherqiy T\u00fcrkistan Jumhuriyiti 1944-yili 12-noyabr musteqilliq jakarlan’ghan, memuriy merkizi Ghulja (Yining depmu atilidu) bolghan. H\u00f6jjetlerde jumhuriyetning Milliy Armiyesining texminen 40 ming eskerge yetkenliki xatirelen’gen. Sherqiy T\u00fcrkistan Milliy Azadliq Teshkilati Alihan T\u00f6reni pr\u00e9zid\u00e9ntliqqa, Abdulkerim Abbasovni ichki ishlar ministiriliqqe tallighan.<\/p>\n
1949-yildiki qoshuw\u00e9lish ikkinchi jumhuriyetning paaliyetini axirlashturghan<\/b><\/p>\n
Ikkinchi jumhuriyetning mewjudluqi xatirelen’gen ehwallar astida axirlashqan. Pr\u00e9zid\u00e9nt, tashqi ishlar ministiri we herbiy qomandanlarni \u00f6z ichige alghan yuqiri derijilik rehbarlik qatlimi 1949-yili 24-awghust Moskwagha qarap yolgha chiqqan. Sow\u00e9t arxip xatireliride ayroplanning Irkutsk etrapida ch\u00fcsh\u00fcp ketkenliki, ayroplandiki barliq 14 neper yuqiri derijilik emeldarning qaza qilghanliqi melum qilin’ghan.<\/p>\n
1949-yili 22-d\u00e9kabirgha kelgende, Sherqiy T\u00fcrkistan Milliy Armiye qisimliri Xitay Xelq Azadliq Armiyesige qoshuw\u00e9tilgen. Nopus xatireliri 1949-yili bu t\u00e9territoriye nopusining 90 pirsenttin artuqini t\u00fcrkiy xelqler teshkil qilidighanliqini, Xitay nopusining 5 pirsenttin t\u00f6wen ikenlikini p\u00fctken.<\/p>\n
Mexpiyliki \u00e9chiwetilgen Sow\u00e9t arxip xatireleri shuni k\u00f6rsitid\u00fcki, Joseph Stalin 1949-yili Mao Zedong gha d\u00f6let teripidin qollinidighan olturaqlashturush siyasetlirini yolgha qoyushni tewsiyye qilghan. Bu siyasetler Sherqiy T\u00fcrkistandiki Xitay nopusini 5 pirsenttin 30 pirsentlik nishan’gha yetk\u00fcz\u00fcshni meqset qilghan. Tarixiy bayanlarda Xitay Kommunistik Partiyesining deslepki \u00f6z teqdirini \u00f6zi belgilesh wedilirining qoshuw\u00e9lishtin k\u00e9yin emelge ashurulmighanliqi \u00e9ytilghan.<\/p>\n
Xitay h\u00f6k\u00fcmitining meydani we arxip ziyaret cheklimiliri<\/b><\/p>\n
Xitay h\u00f6k\u00fcmiti resmiy h\u00f6jjetlerde 1884-yili Ching sulalisi qoshuwalghandin buyan Sherqiy T\u00fcrkistanni izchil bashqurup k\u00e9liwatqanliqini tekitleydu. Dairiler Xinjiang Uyghur Aptonom Rayonini Xitayning ayrilmas bir qismi dep teswirleydu. Ular 1949-yilidin buyanqi idare qilishni xewpsizlik we tereqqiyat nishanigha xizmet qilidu dep qaraydu. Resmiy Xitay xatireleri 1949-yilidiki qoshuw\u00e9lishni ayrim musteqil siyasiy gewdini b\u00e9siw\u00e9lish emes, belki qanunluq ichki jehettin mustehkemlesh dep k\u00f6rsitidu.<\/p>\n
Musteqil tetqiqatchilar Sherqiy T\u00fcrkistan ichidiki ziyaret cheklimilirining 1949-yilidin burunqi idare qilish h\u00f6jjetlirini etrapliq delilleshni qiyinlashturuwatqanliqini melum qildi. Sow\u00e9t Ittipaqi, Xitay h\u00f6k\u00fcmiti we s\u00fcrg\u00fcndiki h\u00f6k\u00fcmet arxipliri yenila tarixiy analiz \u00fcch\u00fcn ishlitilidighan ashasliq menbeler bolup qalmaqta.<\/p>\n
Washington’gha jaylashqan Sherqiy T\u00fcrkistan S\u00fcrg\u00fcndiki H\u00f6k\u00fcmiti \u00f6zining \u00e9lan qilin’ghan siyasiy meydanida, n\u00f6wettiki memuriy orunlashturushlarning 1949-yilidiki musteqil d\u00f6letni b\u00e9siw\u00e9lishtin k\u00e9yin shekillen’gen endizilerning dawami ikenlikini bild\u00fcrmekte.<\/p>\n
The East Turkistan Post musteqil xewer ag\u00e9ntliqidur. Barliq dewalar \u00f6z menbelirige tewe. Sherqiy T\u00fcrkistan ichidiki ziyaret cheklimiliri neq meydandiki musteqil delillesh xizmitini cheklep qoymaqta.<\/i><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Arxip mat\u00e9riyalliri Sherqiy T\u00fcrkistandiki t\u00fcrkiy idare qilish qurulmilirini we ikki q\u00e9timliq resmiy musteqilliq xitabnamisining izlirini k\u00f6rsitip berdi. WASHINGTON \u2014 Tarixiy h\u00f6jjetler we arxip menbelirige ashaslan’ghanda, B\u00e9yjing teripidin \u2018Xinjiang (Y\u00e9ngi Z\u00e9min)\u2019 dep atiliwatqan Sherqiy T\u00fcrkistan, izchil dawamlashqan t\u00fcrkiy siyasiy gewdiler we 20-esirde qurulghan ikki resmiy jumhuriyet arqiliq musteqil d\u00f6letchilik tarixigha ige. Tarixiy xatireler Sow\u00e9t Ittipaqi, Xitay […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":[],"jnews_primary_category":[],"jnews_post_split":[],"footnotes":""},"categories":[225,254],"tags":[],"class_list":["post-2011","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-sherqiy-turkistan","category-tarix"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/turkistanpost.com\/uyl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2011","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/turkistanpost.com\/uyl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/turkistanpost.com\/uyl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turkistanpost.com\/uyl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turkistanpost.com\/uyl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2011"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/turkistanpost.com\/uyl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2011\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/turkistanpost.com\/uyl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2011"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/turkistanpost.com\/uyl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2011"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/turkistanpost.com\/uyl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2011"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}